Her lens en öndeki optik elemanına gelen ışıkları içerdiği iç elemanlardan geçirerek en arkadaki optik elemanından en uygun kalitede çıkaracak şekilde tasarlanır, bu tasarım aşamasında lensin optik elemanlarında kullanılan malzeme ve optik elemanların yerleşimleri lensin vereceği görüntünün karakterini belirler. Bunun dışında önemli olan konu da lensin üreteceği görüntünün gövdedeki optik algılayıcıya tasarlandığı gibi düşmesidir, bunun sağlanabilmesi için lens gövdesi üretici firma tarafından her sistem için ayrı ayrı tasarlanır yani Tamron lenslerini tasarlarken belli bir lensi tasarlar sonra da her sistem için ayrı kafaya sahip versiyonunu üretip piyasaya sürer.

  Bunun en güzel örneğini Tamron’un Adaptall sisteminde görebiliriz: Her sistem için değişmeyen bir ana lens ve her sistem için özel olarak üretilmiş değiştirilebilir bir kafa; bu sayede tek bir lensi sadece kafasını değiştirerek hem Canon EOS sistemlerinde, hem Pentax sisteminizde hem de Nikon sistemlerinizde kullanabileceksiniz.

Peki bunun mantığı nedir?

Lensi tasarladığınızda lensin son optik elemanından çıkan ışık ışınları belli bir mesafedeki optik algılayıca düşecek şekilde tasarlarsanız, gövdenin en arka kısmındaki parçanın konumunu gövde sistemlerinin tasarlandığı mesafeye yani ‘Register Distance’a uyacak şekilde tasarlayabilirsiniz yani gövdenin tasarlandığı ‘Register Distance’ değerine göre lensinizi tasarlamış olursunuz. Burada MF lenslerin dijital gövdelerde kullanımını mümkün ya da imkansız kılan en önemli terimimizden de bahsetmiş olduk: ‘Register Distance’.

‘Register Distance’ nedir?

‘Register Distance’ aynı zamanda ‘Flange to Back Distance’ olarak geçer yani gövdedeki bayonetin en dış yüzeyinin gövdedeki optik algılayıcının ya da filmin bulunduğu düzleme olan mesafesi dir. Bu terimi Türkçeleştirmek istedim ve uzun düşüncelerden sonra en uygun gelen isimlendirme şu oldu: ‘Lens-Algılayıcı Mesafesi’, bundan sonra kısaca LAM olarak geçecek. Burada konunu daha kolay açıklayabilmek için çok hassas olmayan bir şekil oluşturdum, EF 50/1.4 takılmış bir Canon EOS 5D ve her EOS sisteminde olduğu gibi LAM değeri 44mm. Yani 44mm LAM değerine göre tasarlanmış tüm lensleri EOS bayonetli tüm gövdelere teorik olarak takıp optik algılayıcıda uygun görüntü oluşmasını sağlayabiliriz.

Pratikte durum nasıl?

Pratikte işin içine bazı başka faktörler de girer:

Lensin LAM değeri ile gövdenin LAM değeri ile aynı olmalıdır ama bu ne çekildiğine göre zorunluluk olmayabiilir. Bu konuyu birazdan biraz daha açacağım.

Lensi takabilmek için lensin kafa yapısının, gövdenin ağzının uyması gerekir, bu da vida mantığından farklı bir şey değildir. Ama uymuyorsa da aşılmaz bir sorun değildir birazdan bunu da açacağız.

Son olarak da lensin arka kısmında yani gövdenin içinde kalacak kısmında takılmasını engelleyecek gövdeden dışarı çıkan parçaların olmaması gerekir ama bu da aşılmaz bir sorun değildir.

Gelelim sistemlerin farklarına:

Farklı sistemler genelde farklı LAM değerlerine sahip olurlar ve bu fark lensinizle sonsuza odaklamak istediğinizde ortaya ciddi sorunlar çıkarabilir. Hemen hemen her lensle yakın mesafedeki konuları çekebilirsiniz yani yakın konularda LAM değeri sorun olmaz ama sonsuza odakladığınızda işler değişir çünkü elinizdeki lens tasarlandığı sistemin LAM değerinde sonsuzdaki nesnelerden gelen ışık ışınlarını sorunsuz şekilde optik algılayıcıya düşürecek şekilde tasarlanıp üretilmiştir. Burada lensin durumu gövdenize göre 3 şekilde olabilir:

LAM değerleri aynıdır yani gövdenize göre tasarlanmış bir lenstir. Canon EF serisi lensin Canon EOS gövdelerde sorunsuz çalışması gibi.

LAM değerinin gövdenizin LAM değerinden büyük olması durumu. Bu, seminerimizin de çıkış noktasını oluşturmaktadır yani gövdenin LAM değerini arttırmalı ve gövde lensinizin LAM değerine göre tasarlanmış gibi modifiye etmenizdir. Bu modifiye geriye dönüşü olan bir işlemdir: gövdeye lens takar gibi dişi kısmı lensinizin kafasına uygun ağız, erkek kısmı da gövdenizin ağzına uygun erkek kafa olan metalden yapılmış, ek bir optik eleman içermeyen adaptör takmak ve lensinizi de bu adaptöre takmaktır. Adaptör dediğimizde bu adaptörden bahsediyor olacağız.

LAM değerinin gövdenizin LAM değeri nden küçük olması durumu ki bu işleri zora sokan bir durumdur. Bu durumda yapabileceğiniz 5 şey vardır:

1. Lensinizi gövdede değişiklik yapmadan olduğu hızda kullanamayacağınızdan o lensi ve lens sistemini unutmanız. Örnek vermem gerekirse: Canoncuların Canon FD lenslerini unutması, Nikoncuların M42 lenslerini unutmalarının gerekmesi.

2. Dişi kısmı lensinize uyan, erkek kısmı da gövdenize uyan adaptör kullanmanız. Yani Canon FD lensinizi Canonunuzda kullanabilirsiniz ama aslında bu adaptör uzatma tüpü olarak görev yapacaktır, yani az da olsa ışık kaybınız olacak ve belli bir mesafenin ötesini netleyemeyeceksiniz. Sonsuza netleyemeyeceksen bu ne işe yarayacak? Macro lensiniz olmuş olacak! Bu şekilde kullanım için görüntü algılayıcınızı kaplayacak kadar görüntü verebilecek herhangi bir lensi kullanabilirsiniz.

3. Gövdedeki ağzı farklı bir ağızla değiştirmek ki bu geri dönüşümü olabilen bir yöntem olabileceği gibi lenslerinize fiziksel olarak dokunmak istemiyorsanız gövdede geri dönüşümsüz bir müdahale olabilir. Bunun için Minolta MD à EOS ve Leica-R à Nikon F ağızları mevcuttur.

4. Optik eleman içeren adaptör kullanmak. Eminim kulağa çok çekici geliyordu ama ne yazık ki pek öyle değil çünkü bu yöntemin çok fazla eksi yanı var ve pek önerdiğim bir yöntem değil. Bunu ayrı olarak biraz açayım ve kafanızdaki soru işaretleri dağılsın.

5. Lensinizde fiziksel değişiklikler yaparak LAM değerini küçültebilirsiniz. Bu şekilde pahalı profesyonel uygulamalar olduğu gibi ev yapımı başarılı uygulamalar da mevcuttur.

Optik eleman içeren adaptörler:

Adaptörün içine en arka eleman görevi görecek optik eleman ekleyerek lens ve adaptör ikilisinin LAM değerini arttırarak sonsuzdan gelen ışık ışınlarının da optik algılayıcınıza olması gerektiği gibi net düşmesini sağlayabilirsiniz. “Ne güzel işte netleme sorununu ortadan kaldırıyor bu yöntemi neden önermiyorsun peki?” diye düşünüyor olabilirsiniz. Optik eleman içeren adaptör zayıf TC gibi davranacaktır yani günümüz en modern TC’sinin sahip olduğu tüm kötü olumsuzluklara sahip olacaktır:

1. Özel olarak üretilmemiş ek optik eleman yeterince kaliteli olamayacaktır ve lens sistemine kat çıkar gibi müdahale ettiğinizden görüntü kalitesinde, CA’dan tutun da çözünürlük değerine kadar kötüleşme olacaktır. Kaliteli optik eleman kullanılan adaptör bulmak konusunda da sorun yaşayacaksınızdır. Canon’un kendi üretimi olan FD-EOS adaptörlerinde bu kalite kaybı azami ölçüdedir ama bundan başka ciddi bir adaptör üretilmemiştir.

2. Bu adaptörle stop kaybınız olacak ki ne kadar olacağı adaptörde kullanılan camın kalitesine bağlı olacaktır. Canon’un kendi FD-EOS adaptörü bile 2/3 stop kaybına neden olmaktadır yani teoride f:1.4 olan lensiniz pratikte f:2 olacaktır.

3. Her TC’de olduğu gibi odak uzaklığınız artacaktır. Canon’un kendi FD-EOS adaptöründe bu yaklaştırma oranı 1.26x’tir.

4. Fiyat! 30$’lık camlı adaptörlerden verim beklemek pek gerçekçi olmayacaktır, Canon’un kendi FD-EOS adaptörü normal kullanıcılara satılmak için üretilmemiştir, sadece kendilerine kayıtlı olan Profesyonel fotoğrafçılara istekler doğrultusunda özel üretilerek verilmiştir yani sayıları gerçekten de azdır ve çok ender olarak ebay’de görülürse fiyatı 1000$ seviyesini görmektedir. Bu adaptörler 50mm lensinizle kullanılmak için değil zaten pahalı olan hızlı tele lenslerle kullanılmak amacıyla üretilmişlerdir.

Neden eski MF lensler?

1. Fiyat/performans konusunda AF lenslere göre tartışmasız bir şekilde açık ara öndedirler. 100YTL’ye 50/1.4 lens alabilirsiniz, şansınız varsa daha bile ucuza.

2.  Plastik değillerdir, tamamen metal bir gövdeye sahiplerdir yani çok daha sağlamdırlar.

3. Optik başarımı mevcut AF lensleri utandıracak kadar başarılı olan lensler mevcuttur.

4. Makro çalışıyorsanız çok daha pahalı yeni modeller yeriene rahatlıkla eski MF lens alabilirsiniz ne de olsa tam kontrole sahip olabilmek için MF olarak kullanmak isteyeceksiniz.

5. Uzatma tüpü ile ya da gövdeye ters bağlayarak kullanacaksanız gene MF lens kullanarak aynı çalışmayı yapabilirsiniz.

6. Önceden odaklama isteyen spor müsabakalarını çekecekseniz hızlı MF lensleri tecih etmeniz olasıdır.

Ne zaman AF lensleri kullanmak isteyeceksiniz?

1. Diyaframı gövdeden değiştirmek istiyorsanız MF lensler size göre değildir.

2. Gözleriniz çok iyi değilse ya da AF sistemi olmadan yapamayacaksınız MF lensler size göre değildir. Netleme konusunda yardımcı ekipmanlar kullanabilirsiniz ama hiç birzaman bir USM motorunun hassasiyetini aynı odaklama hızı ile yakalayamayacaksınız.

3. Enstantene öncelikli (Canon için TV modu) çekim yapıyorsanız ya da diyaframın gövde tarafından kontrol edileceği otomatik modlardan birinde çekim yapacaksanız MF lensler size göre olmayacaktır.

Dijital gövdede MF lensler kimler için uygundur?

Stüdyoda flaş sistemleri ile çalışıp üstün optik kaliteli sabit odak uzaklıklı lensler kullanmak isteyenler.

Odaklama konusunda tam kontrol isteyip hız konusunda sorunu olmayan Portre çekenler.

Ön odaklama yaparak spor karşılaşmaları çekenler.

Her çeşit yöntemle makro çekenler (gövdeye ters bağlanmış 50mm’lik lensle 1:1 makro çekebileceksiniz, 28mm’lik lensle ise yaklaşık 2:1 makro!)

Uygun fiyatlı lens sahibi olmak isteyenler.

Elinde filmli dönemden kalma lenslere sahip olanlar.

Koleksiyonerler :)

Peki hangi gövdede hangi lens sistemlerini hangi yöntemle kullanabiliriz?

Bunun için lensiniz ve gövdenizin LAM değerlerini karşılaştırmanız daha önce belirttiğim yöntemlerden birini uygulamanız yeterli. Kısaca bazı çok yaygın olarak kullanılan sistemlerin LAM değerlerini mm olarak vereyim:

55.00 T2
47.00 Leica-R
46.50 Nikon F/ Fuji
46.00 Olympus-OM
44.50 Pentax-K, M42, C/Y
44.70 Exakta
44.50 Sony Alpha
44.00 Canon EOS
43.50 Minolta MD
42.00 Canon FD
40.50 Konica F
38.67 4/3 Sistemler

Canoncuyum adaptör konusunda seçeneklerim nedir?
Orta Format:

Pentacon 6

Hasselblad

Pentax 67

Mamiya 645

35mm:

Adaptall (yol dahil 30USD)

T2

M42

Olympus-OM

Pentax K

Leica-R

Contax/Yashica

Rollei-QB : yerli üretim gelecek ;)

Nikon F

Exakta (yol dahil 65USD)

Praktica Bayonet (yol dahil 110USD) : yerli üretim gelecek ;)

Optik elemanlı Minolta MD

Optik elemansız Minolta MD (sadece makro)

Optik elemanlı Canon FD

Optik elemansız Canon FD (sadece makro)

Nikoncuyum adaptör konusunda seçeneklerim nedir?
Orta Format:

Pentacon 6

Hasselblad

Pentax 67

Mamiya 645

35mm:

Tabii ki adaptör kullanmadan eski tip MF Nikon F lensler ama bunda da kısıtlamalarınız var.

Adaptall (yol dahil 30USD)

T2

Optik elemanlı M42

 Optik elemansız M42 (sadece makro)

Optik elemansız Canon FD (sadece makro)

Pentaxçıyım adaptör konusunda seçeneklerim nedir?

35mm:

Pentax K

 M42

Adaptall

T2

Nikon F

Sony sistemi kullanıyorum , adaptör konusunda seçeneklerim nedir?
Orta Format:

Hasselblad

35mm:

Optik elemanlı Nikon F

Optik elemanlı M42

Optik elemansız M42 (sadece makro)

T2

Makale: Yalçın AYDIN ( http://yalcinaydin.blogspot.com/2009/01/dslrda-mf-lensleri-kullanma-yntemleri.html )